Narodowe Centrum Nauki przyznało finansowanie na realizację projektu badawczego pt. „Nowy ślad globalnych zmian klimatu w arktycznych deltach: Geneza i ewolucja architektury sieci koryt rozprowadzających (Deep-Arc)” w ramach prestiżowego konkursu OPUS 30. Łączna kwota przyznanego dofinansowania wynosi 2 340 080 zł.
Projekt realizowany będzie przez silne konsorcjum naukowe. Liderem przedsięwzięcia jest Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (pracami całego zespołu pokieruje dr hab. Michał Janusz Habel), a rolę partnerów, obok naszego Wydziału, pełnią Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego Polskiej Akademii Nauk w Toruniu oraz Uniwersytet Szczeciński. W skład zespołu badawczego reprezentującego Politechnikę Krakowską wchodzą dr inż. Monika Szlapa, dr hab. Paweł Hachaj, prof. PK oraz mgr inż. Magdalena Tutro.
Nowy projekt stanowi bezpośrednią kontynuację i rozwinięcie pionierskich badań prowadzonych przez naszych naukowców za kołem podbiegunowym w ramach wcześniejszego projektu. Więcej o dotychczasowych efektach prac oraz o tym, dlaczego arktyczne delty są kluczowe dla globalnego klimatu, można przeczytać w artykule: Arktyczne delty jak gąbki. Nasi naukowcy za kołem podbiegunowym badają globalne skutki zmian klimatu.
Cel i znaczenie naukowe projektu Deep-Arc
Zdominowane przez lód delty rzeczne należą do najbardziej dynamicznych systemów geomorfologicznych na świecie. Dotychczas podwodna architektura kanałów dystrybucyjnych w tych rejonach pozostawała słabo rozpoznana ze względu na długotrwałe zaleganie pokrywy lodowej oraz wysokie koszty logistyczne badań. Projekt Deep-Arc stawia sobie za cel wypełnienie tej luki poznawczej.
Badania koncentrować się będą na analizie wyjątkowo głębokich podwodnych form erozyjnych dna, określanych w literaturze jako „deep scour holes”, których występowanie potwierdzono niedawno w arktycznych sieciach kanałów. Pomysłodawcy projektu zidentyfikowali dotychczas 43 takie obiekty (36 w Delcie Mackenzie w Kanadzie oraz 7 w estuarium Kołymy w północno-wschodniej Syberii). Formy te osiągają imponujące rozmiary: głębokości od 20 do 48 metrów, długości od 600 do 1700 metrów oraz szerokości od 65 do 250 metrów. Ich znaczne zagęszczenie (średnio jedna forma na 2,5 km długości kanału) oraz obecność zarówno w zakolach, jak i na hydraulicznie nietypowych odcinkach prostych, podkreślają ich istotne znaczenie geomorfologiczne.
Kluczowy aspekt projektu wiąże się z faktem, że wiele z tych form jest częściowo wypełnionych biogenicznymi osadami bogatymi w materię organiczną. Sugeruje to ich podwójną, niezwykle ważną rolę w systemie klimatycznym: z jednej strony jako długoterminowych pułapek węgla, z drugiej – jako epizodycznych „punktów wycieku” w trakcie ekstremalnych zdarzeń hydrologicznych i lodowych. Zjawisko to może stanowić dotąd nierozpoznany, podwodny wskaźnik zmian klimatu w deltach kontrolowanych przez zmarzlinę.
Wykorzystując Deltę Mackenzie jako modelowy system badawczy, zespół projektowy dążyć będzie do wyjaśnienia genezy i ewolucji deep scour holes, ilościowego określenia ich roli w funkcjonowaniu delt arktycznych oraz oceny możliwości przeniesienia uzyskanych wniosków na inne delty rzeczne strefy polarnej.
Serdecznie gratulujemy dr inż. Monice Szlapie, dr hab. Pawłowi Hachajowi, prof. PK oraz mgr inż. Magdalenie Tutro, a także wszystkim Partnerom konsorcjum, życząc sukcesów w realizacji tego ważnego zadania badawczego.
